O movemento obreiro foi nos século XIX e XX un puntal clave na paulatina
consecución dos dereitos que se foron recoñecendo ao longo da Idade
Contemporánea aos traballadores e traballadoras. Durante a Revolución
Industrial, as condicións de vida do proletariado eran extremadamente duras:
longuísimas xornadas de traballo (era común que alcanzasen as 14 horas
diarias), salarios ínfimos, falta de hixiene e de proteción ante os riscos
laborais, despido libre, ausencia do dereito de asociación ou explotación
infantil.
Ante esta situación, algúns obreiros e obreiras emprenderon valentes
e arduas protestas, cuxa suma sería fundamental nas mudanzas lexislativas que
se foron sucedendo até a actualidade, aínda que cunha evolución moi lenta ante
os atrancos da alta burguesía.
No caso das mulleres, a situación sería aínda máis dramática, xa que
ademais de padecer tamén unhas condicións de traballo infrahumanas (e facerse
cargo en exclusiva das tarefas domésticas e do coidado dos fillos e fillas),
estaban fortemente discriminadas con respecto aos varóns, sendo común que
cobrasen 1/3 ou a metade do salario que se lle pagaba aos seus compañeiros, que
sufrisen todo tipo de abusos nos espazos laborais, a apertura de inxustos
expedientes ante calquera denuncia das aldraxes que padecían ou o despido das
traballadoras encintas.
En Galicia, no mes de decembro de 1857 produciríase unha das primeiras mobilización
protagonizadas polas obreiras, coas protestas das cigarreiras da Real Fábrica
de Tabacos da Coruña. Esta
fábrica chegou a empregar arredor de 4.000 mulleres, sometidas a condicións
laborais especialmente duras, caracterizadas por salarios moi baixos, longas
xornadas de traballo e unha elevada precariedade. O desencadeante desta
protesta, de natureza ludita, foi a incorporación de novas máquinas de picadura
que diminuían de maneira significativa a demanda de man de obra. Este
episodio, xunto con outras mobilizacións femininas, sería posteriormente
retratado por Emilia Pardo Bazán na súa novela La Tribuna (1883).
No Estado español, as primeiras leis que prohibiron os agravios de xénero
no ámbito laboral non foron promulgadas até a II República (1931-1936), co
recoñecemento pola Constitución de 1931, por primeira vez na historia, da
interdición da discriminación por razón de sexo e do dereito das mulleres a
acceder a calquera tipo de ocupación.
Porén, as mentalidades sociais terían unha evolución aínda máis lenta, e os
medios de comunicación deste período fanse eco do menosprezo cara a forza de
traballo das mulleres e da normalización da figura do home como sustentador
principal e prioritario da economía doméstica (considerándose o traballo das
mulleres como algo sempre auxiliar e complementario en casos de extrema
necesidade).
No Ámbito Social da ESPA traballamos con este documento publicado en El
Progreso en decembro de 1931, elaborado polo recoñecido médico galego
Enrique Calvar e recollido nunha investigación realizada polo noso alumnado de
adultos no curso 2021-22.
“El avance del feminismo -en todos los
aspectos que se le considere- es en nuestro entender un daño que se le hace a
la humanidad, daño que a la larga se traducirá por trastornos tan intensos (…)
La mujer no sólo se diferencia del hombre por su aparato genital (…) realmente
todo el organismo femenino está supeditado a la función de la reproducción (…)
La psiquis femenina- por más que se pretenda- no podrá nunca parangonarse con
la del varón, hasta el punto de que aquellas mujeres que intelectualmente alcanzaron
elevadas tallas, deben este privilegio a lo que en sus estructuras llevan de
hombre (…) La mujer pura -la feminidad por excelencia- es un tipo de mujer que
no soporta sin graves trastornos un trabajo intelectual, enojoso, ni un
obrerismo pesado y que responde enseguida con alteraciones orgánicas.”[1]
Señorans
Calvar, Enrique. “Temas médicos. Obrerismo femenino”, El Progreso, núm.
348. 2 dec. 1931, p. 1.
[1] Señorans Calvar, Enrique. “Temas médicos. Obrerismo
femenino”, El Progreso, núm. 348. 2 dec. 1931, p. 1.
